Gherardo en Monte di Giovanni (del fora)

Italiaanse boekverluchters en broers. Gherardo werd geboren in 1446 en overleed in 1497, Monte werd geboren in 1448 en overleed ca 1532/1533. Tot hun opdrachtgevers behoorde de grote Hongaarse renaissancevorst Matthias Corvinus, voor wie zij aan het eind van zijn regeerperiode diverse werken verluchtten. De twee grote bladen aan het begin van het derde volume van de voor deze koning verluchtte 3-delige bijbel (thans Florence, BML 15-17) worden beschouwd als de meesterwerken van deze verluchters.

Het werk van beide broers is nauwelijks uit elkaar te houden, maar vastgesteld is dat Gherardo de grotere artiest is terwijl Monte uitblonk in de uitvoering van decoratieve elementen.

Gherardo wordt door Vasari geprezen als paneelschilder en mozaïekkunstenaar, maar bovenal als verluchter. Gherardo blonk uit in de weergave van architectuurelementen en landschappen. Zijn delicate gebruik van gradueel verdwijnende dieptes en realistische details, zoals de vogels op het meer en op de watermolen aan de voet van de heuvels (zie afbeelding Cambridge), suggereert bekendheid met de eigentijdse Nederlandse schilderkunst.

Na Gherardo’s dood, bleef Monte werken, onder andere aan een serie koorboeken verlucht tussen 1514 en 1521 voor de Duomo van Florence. Veel van zijn werk voor de Duomo werd echter vernietigd dan wel zwaar beschadigd door de overstromingen in Florence in 1966. Monte’s werk wordt gekarakteriseerd door een uitbundige hoogontwikkelde en rijke verbeelding.

Ook een rijkelijk verluchte Aesop (New York, Public Library, Ms. Spencer 50, geschreven in het Grieks, wordt (werd) aan Gherardo toegeschreven. Alexander komt hier echter op terug in New York 2009-2010, nr. 100, maar vooralsnog blijft dit werk geclassificeerd onder Gherardo.

Wel zeker van de hand van beide broers is het getijdenboek van Isabelle d’ Este, vervaardigd in Florence rond 1490, marchioness of Mantua.

This exquisite Book of Hours with 4 full-page miniatures and countless decorated initials, was created for Isabella d’Este (1474-1539), daughter of Ercole I d’Este, Duke of Ferrara. She later married Francesco Gonzaga, Marquis of Mantua. The coats of arms of both families are painted on the illuminated double page with the Annunciation to Mary in the bas-de-page (ff. 13-14r). This Book of Hours, reflecting the very heights of Renaissance book production, was possibly her wedding gift from Lorenzo de’ Medici. Only a handful of books from this crucial library of Isabella d’Este are still traceable. 

Isabella was one of the most influential women of her time, not least due to her family’s connections who stood in close contact with the most important rulers of Europe. Isabella had received an erudite education, and excelled in skills that were very unusual for a lady of her standing, like rhetoric and horse riding. Her father had ensured that all his children were educated to the same high standards. Isabella’s main interest were fine arts and literature and from a young age, she had her own library, rich in classical texts and equipped with a complete set of Aldines printed on vellum.

The outstanding miniatures and border decoration in this manuscript are the work of the Florentine painters, illuminators, mosaicists and engravers Gherardo (d. c.1497) and Monte di Giovanni (d. 1532/33). Gherardo executed the large miniatures, while Monte was responsible for the borders with their minute and detailed scenes. The Annunciation to the Virgin (f. 13v) reflects a painting by Leonardo da Vinci and Andrea del Verrocchio, which today is in the Uffizi Gallery. Gherardo may have copied this composition as a homage to his fellow artists. It is reported that both artists illuminated manuscripts for the Hungarian king Mathias Corvinus and for Lorenzo il Magnifico.

Catalogus

Budapest, Staatsbibliotheek

Clmae 347 Hieronymus, Commentarii in epistolae S. Pauli, ca 1488-90

literatuur:

• Berkovits 1965, p. 58,126
• Csapodi 1969, p. 44

Cambridge, Fitzwilliam Museum

Ms 37-1950 Medici Psalter en hymnarium, Italië, Florence, ca. 1480 (verlucht door Gherardo)

literatuur:

• Cambridge 2005, nr. 101

Florence, Biblioteca Medicea Laurenziana

Ms EDILI 9 missaal, Rome, merendeel van de verluchting

literatuur:

• Italian Libraries 1997, p. 234-5

Ms PLUT.15. cod 15,16.17 Bijbel van Matthias Corvinus (Psalter en Nieuw Testament), de verluchting van de 2 bladen aan het begin van het 3e deel door Gherardo en Monte di Giovanni; 2e deel niet verlucht; verluchting 1e deel begonnen door Attavante

literatuur:

• Berkovits 1965, p. 58
• Csapodi 1969, p. 52, 116, 118, plates XIII en XIV
• Alexander 1978, nrs. 4, 5
• Italian Libraries 1997, p. 228-9
• Walther 2001, p. 394-5

Florence, Biblioteca Nazionale Centrale

Ms BANCO RARI 229 Gezangenboek; Canzoniere voor drie en vier stemmen

literatuur:

• Italian Libraries 1997, p. 248-9

Florence, Biblioteca Nazionale Centrale, Ms BANCO RARI 229, f. IIIv

Florence, Museo dell’Opera

Codice C koorboek, Florence, tussen 1519 en 1521 (verlucht door Monte)

literatuur:

• http://www.lesenluminures.com (2005)

Codice H koorboek, Florence, tussen 1519 en 1521 (verlucht door Monte)

literatuur:

• http://www.lesenluminures.com (2005)

Florence, Museo Nazionale del Bargello

Cod A 67 Missaal, Florence, ca 1473-1476

Hamburg, Dr. Jörn Günther Antiquariat (Thans Basel & Stalden)

Catalogus 15 – 2024 – Glory of the Renaissance, Italian manuscripts and miniatures, Nr. 14 Getijdenboek van Isabella d’ Este, Florence, ca 1490

Literatuur:

• Garzelli & De la Mare 1985, p. 334-346, figs 1058-1070
• Sotheby’s 5 december 2012, nr. 23
• Hamburg, Dr. Jörn Günther Antiquariat (Thans Basel & Stalden), Catalogus 15 – 2024, Nr. 14

Melbourne, National Gallery of Victoria

Ms felton 869/5 Strozzi-Acciaiuoli Hours, Florence, ca 1495-1496

Modena

Cod lat 488 Gregorius

literatuur:

• Berkovits 1965

Napels, Biblioteca Nazionale Vittorio Emanuele III

S. Q. XIII.K.22 Homerus, Opera, Florence 1488 (inkunabel)

literatuur:

• Italian Libraries 1997, p. 226-7

New York, Pierpont Morgan Library

Ms M 496 Didymus Alexandrinus, De spiritu sancto en andere werken, Florence, 1487-1488

literatuur:

• New York 1923, nr. 112
• Parijs 1926, nr. 281
• New York 1934, nr. 123
• De Ricci 1935-1940, II, p. 1461
• Brooklyn 1936, nr. 72
• New York 1939, nr. 29
• New York 1940, nr. 33
• Harrsen 1953, nr. 71
• Bond & Faye 1962, p. 347
• Berkovits 1965, p. 58
• Csapodi 1969, p. 61, 192, 194, pl LI en LII
• New York 1980, nr. 17
• New York 1984, nr. 47
• Garzelli & De la Mare 1985, p. 310-12, 467-8, 534-6
• Boedapest 1990, nr. 56
• London-New York 1994-1995, nr. 13

New York, Public Library

Ms Spencer 50 Aesop, Fabels, Florence, ca 1480 verluchting door Gherardo di Giovanni del Fora dan wel door Francesco d’Antonio del Chierico, met medewerking van Mariano del Buono en de Meester van de Hamilton Xenophon

literatuur:

• Baltimore 1949, nr. 191
• London-New York 1994-1995, nr. 56
• New York 2005-2006, nr. 100

Parijs, Les Enluminures

Website 2005 Pontificaal, Florence, 1518 (verlucht door Monte)

literatuur:

• http://www.lesenluminures.com (2005)

Praag

Cod lat 1656 Aristoteles-Codex

literatuur:

• Berkovits 1965

Wenen, Osterreichische Nationalbibliothek

Cod lat 930 Hieronymus, Commentaria in Sacram Scripturam, Florence 1488

literatuur:

• Berkovits 1965, p. 58
• Csapodi 1969, p. 73, pl CXV en CXVI
• Wenen 1994, nr. 52, abb. 12

Literatuur

1. New York 1923, nr. 112
2. Parijs 1926, nr. 281
3. New York 1934, nr. 123
4. De Ricci 1935-1940, II, p. 1461
5. Brooklyn 1936, nr. 72
6. New York 1939, nr. 29
7. New York 1940, nr. 33
8. Baltimore 1949, nr. 191
9. Harrsen 1953, nr. 71
10. Bond & Faye 1962, p. 347
11. Levi D’Ancona 1962, p. 134, 400, 411
12. Berkovits 1965, p. 58-60, 126
13. Csapodi 1969, p. 44, 52, 61, 73, 116, 118, 192, 194, platen XIII en XIV, LI en LII, CXV en CXVI
14. Alexander 1978, nrs. 4, 5
15. New York 1980, nr. 17
16. New York 1984, nr. 47
17. Garzelli & De la Mare 1985, p. 310-12, 334-346, figs 1058-1070, 467-8, 534-6
18. Boedapest 1990, nr. 56
19. Wenen 1994, nr. 52, abb. 12
20. London-New York 1994-1995, nrs. 13, 56
21. Italian Libraries 1997, p. 226-227, 228-229, 234-235, 248-249
22. Walther 2001, p. 394-395
23. Cambridge 2005, nr. 101
24. http://www.lesenluminures.com (2005)
25. New York 2005-2006, nr. 100
26. Sotheby’s 5 december 2012, nr. 23
27. Hamburg, Dr. Jörn Günther Antiquariat (Thans Basel & Stalden), Catalogus 15 – 2024, Nr. 14

Bradley 1887-1889
Thieme-Becker 1907-1950
D’Ancona & Aeschlimann 1949, p. 154, 184