New York, Pierpont Morgan Library
Ms M 1166 Prières van Claude de France, f. 24v-25r (detail) door Meester van Claude de France

Meester van Claude de France

Frans boekverluchter, werkzaam in Tours vanaf het begin van de 16e eeuw. De Meester van Claude de France ontleent zijn door Sterling 1975 gegeven naam aan een tweetal door hem verluchtte handschriften voor Claude de France (1499-1524), dochter van Anne van Bretagne en (toekomstig) echtgenote van koning François I.

Deze handschriften worden thans bewaard te New York, Pierpont Morgan Library (voorheen verzameling A. Rosenberg) en te Parijs, particuliere verzameling. Ook voor Renée de France, zuster van Claude en (toekomstig) echtgenote van Hercule II d’Este, verluchtte onze meester een klein gebedenboek (Modena, Biblioteca Estense).

New York, Pierpont Morgan Library
Ms M 1166 Prières van Claude de France, f. 32v-33r (detail) door Meester van Claude de France

De meester van Claude de France is, naast Jean Bourdichon en Jean Poyer, een van de leidende boekverluchters uit Tours in zijn tijd. Zijn werk werd vroeger nog al eens verward met dat van Jean Bourdichon. Zo worden de vroeger aan Bourdichon toegeschreven 8 losse miniaturen uit een getijdenboek (2 in Parijs, Ecole; 2 in Londen, Sotheby’s, 2 december 1997;  in Londen, Sotheby’s 6 december 2011, 2 in Parijs, Les Enluminures, Catalogus 2001- Illuminations en Catalogus 15 France 1500 en 1 Verblijfplaats onbekend), thans door Avril & Reynaud 1993 (die nog spraken over 7 miniaturen, waar in Sotheby’s 2011 er nog eentje aan kan worden toegevoegd), nr. 176 geherrangschikt onder de naam Meester van Claude France. Mogelijk (Sotheby’s 2011) behoorden deze miniaturen tot een handschrift waarvan thans de kalender bewaard wordt in New York, Pierpont Morgan Library, ms M 1171.

Parijs, Particuliere Collectie,
Getijdenboek van Claude de France, Tours, ca 1520-1523, f. 14v-15r

Dat het werk van Bourdichon en de Meester van Claude de France soms moeilijk uit elkaar te houden is en sterk op elkaar lijkt blijkt bijvoorbeeld uit de bij Londen, Sotheby’s, Catalogus 2 december 1997, lot 30 blad met Franciscaner Heiligen afgebeelde renaissancedeur achter deze Heiligen, welke deur we in detail terugzien in de alkoof achter de Maagd en het Kind op een miniatuur van de hand van Bourdichon, thans bewaard te Parijs, Louvre, RF 3890.

De Meester van Claude de France werd opgeleid in het atelier van Jean Bourdichon. Hij specialiseerde zich aldaar in verschillende soorten randversieringen en adopteerde Italiaanse modellen geïmporteerd door Giovanni Todeschino. Een (mogelijk) voorbeeld van de samenwerking tussen deze drie verluchters treffen we aan in het Getijdenboek voor Koning Frederick III van Aragon, thans bewaard te Parijs, Bibliothèque Nationale, ms lat 10532.

Parijs, Particuliere Collectie,
Getijdenboek van Claude de France, Tours, ca 1520-1523, f. 9v-10r

De Meester van Claude de France schijnt pas vanaf 1510 zijn eigen volledige miniaturen te hebben geschilderd.

Wieck 1983 omschrijft de stijl van de Meester van Claude de France als bijzonder fijn en delicaat, met name in de behandeling van het atmosferisch perspectief.

De Meester van Claude de France kan mogelijk worden geïdentificeerd als een zekere Eloy Tassart, blijkens documenten actief als hofverluchter van Claude de France in 1521 en 1523. Mede hierom dateert König 2012 het Parijse handschrift voor Claude de France thans rond 1520-1523 (in plaats van de voorheen gebruikelijke datering van 1515-1517).

Catalogus

Cambridge, Harvard University, Houghton Library

Ms Typ 252 evangeliegedeelten, Tours, ca 1510-1515

literatuur:

  • New York 1982, nr. 128
Cambridge, Harvard University, Houghton Library, ms typ 252, f. 33v annunciatie en Sint Lucas (detail)

Londen, British Library

Ms add 35315 getijdenboek, Tours, tegen 1515-1520 verluchting door Jean Poyer en de Meester van Claude de France

literatuur:

  • Avril & Reynaud 1993, nr. 178

Londen, Christie’s

Catalogus 13 juli 2016, lot 120 Von Erlach ‘Holy Shroud’ Gebedenboek, verluchting door de Meester van Claude de France en anoniem Zwitsers verluchter, Tours en Zwitserland, ca 1520s en ca 1540s


Londen, Christie’s
Catalogus 13 juli 2016, lot 120, Johannes op Patmos door de Meester van Claude de France

literatuur:

  • Christie’s 13 juli 2016, lot 120

Londen, Sotheby’s

Catalogus 11 december 1984, lot 63 getijdenboek, Tours, begin 16e eeuw

literatuur:

  • Sotheby’s 2 december 1997, p. 32

Catalogus 2 december 1997, lot 30 twee bladen met Alle Heiligen en Franciskaner Heiligen uit een getijdenboek, Tours, ca 1510-1515

literatuur:

  • Sotheby’s 2 december 1997, lot 30

Catalogus 6 december 2011, lot 25 blad met de Kruisdraging uit een getijdenboek, Tours, ca 1510-1515

literatuur:

  • Sotheby’s 6 december 2011, lot 25

Modena,  Biblioteca Estense

Ms lat 614 Prières van Renée de France, Tours, ca 1515-1517

literatuur:

  • Avril & Reynaud 1993, p. 319

New York, Pierpont Morgan Library

Ms M 1166 Prières van Claude de France, Tours, ca 1515-1517

literatuur:

  • New York 1982, nr. 127
  • Avril & Reynaud 1993, p. 319
  • Wieck 2010
  • Wieck 2014

Parijs, Bibliothèque de l’Arsenal

Ms 291 getijdenboek, Tours, ca 1510-1515

literatuur:

  • Avril & Reynaud 1993, nr. 177

Parijs, Bibliothèque Nationale

Ms lat 10532 getijdenboek voor Koning Frederick III van Aragon, Tours, ca 1501-1504 verluchting door Giovanni Todeschino, Jean Bourdichon en de Meester van Claude de France?: de randen

Parijs, Ecole nationale des beaux-arts

Ms M 94 en 95 twee bladen met de hl. Antonius van Padua en de hl. Geneviève uit een getijdenboek, Tours, ca 1510-1515

literatuur:

  • Parijs 1904, nrs. 123, 124
  • Sterling 1975, p. 23-26
  • Avril & Reynaud 1993, nr. 176

Parijs, Les Enluminures

Catalogus 2001 Illuminations Nr. 11 blad met de Bespotting van Christus uit een getijdenboek, Tours, ca 1510-1515

literatuur:

  • Sotheby’s 7 december 1999, lot 19
  • Les Enluminures

Catalogus 15 France 1500

Nr 35 blad met St. Lucas uit een getijdenboek, Tours, ca 1510-1515

literatuur:

  • Sotheby’s 6 december 2011 in lot 25

Parijs, Particuliere Collectie

Getijdenboek van Claude de France, Tours, ca 1520-1523

literatuur:

  • Avril & Reynaud 1993, p. 319
  • Sotheby’s 6 december 2011 in lot 25
  • König 2012
Parijs, Particuliere Collectie,
Getijdenboek van Claude de France, Tours, ca 1520-1523, f. 49v-50r

Verblijfplaats onbekend

Blad met St. Markus uit een getijdenboek, Tours, ca 1510-1515

literatuur:

  • Avril & Reynaud 1993, p. 319
  • Sotheby’s 6 december 2011 in lot 25

Literatuur

  1. Parijs 1904, nrs. 123, 124
  2. Sterling 1975, p. 23-26
  3. New York 1982, nrs. 127, 128
  4. Avril & Reynaud 1993, p. 319, nrs. 176-178
  5. Sotheby’s 2 december 1997, lot 30, p. 31-33
  6. Sotheby’s 7 december 1999, lot 19
  7. Les Enluminures catalogus 10 – 2001, nr. 11
  8. Les Enluminures France 1500, nr. 35
  9. Wieck 2010
  10. Sotheby’s 6 december 2011, lot 25
  11. König 2012
  12. Wieck 2014
  13. Christie’s 13 juli 2016, lot 120